MŚP-05: Komunikat to nie informacja. Dlaczego nie każda wiadomość jest informacją?
„Największe nieporozumienia zaczynają się wtedy, gdy różne rzeczy nazywamy tym samym słowem.”
Wprowadzenie
Na co dzień używamy słowa „informacja” niemal bez zastanowienia. Mówimy:
„W telewizji podali informację.”
„Przeczytałem informację w internecie.”
„Wysłałem ci informację.”
Tymczasem w cybernetyce Mariana Mazura pojęcia komunikatu i informacji oznaczają dwie różne rzeczy.
To rozróżnienie może wydawać się drobiazgiem językowym, ale w rzeczywistości jest jednym z fundamentów świadomego poznawania rzeczywistości.
Większość nieporozumień zaczyna się właśnie wtedy, gdy utożsamiamy komunikaty z informacjami.
Eksperyment myślowy
Spójrz na poniższy napis.
KOT
Czy właśnie otrzymałeś informację? Większość osób odpowie: Tak.
A jednak z punktu widzenia polskiej cybernetyki odpowiedź brzmi: Niezupełnie.
To, co właśnie zobaczyłeś, jest komunikatem. Sam napis „KOT” jest jedynie określonym układem liter.
Nie mówi jeszcze czy kot istnieje, gdzie się znajduje, czym różni się od psa, ani dlaczego w ogóle został pokazany. Dopiero kiedy pojawia się drugi komunikat, nasz umysł zaczyna dostrzegać relacje.
Na przykład:
KOT
↓
PIES
Teraz możemy zauważyć różnice i podobieństwa. To właśnie relacja między komunikatami zaczyna tworzyć informację.
Rozróżnienie MŚP #3: Komunikat ≠ informacja
Czym jest Komunikat?
Marian Mazur definiował komunikat następująco:
„Komunikat jest to stan fizyczny różniący się w określony sposób od innego stanu fizycznego w torze sterowniczym.”
Brzmi bardzo technicznie. Można jednak powiedzieć to znacznie prościej. Komunikat jest wszystkim tym, co dociera do naszego układu nerwowego.
Może to być słowo, obraz, dźwięk, liczba, zdjęcie, zapach, gest, albo wiadomość w telefonie.
Sam komunikat jeszcze niczego nie wyjaśnia. Jest jedynie bodźcem.
Czym jest informacja?
Według Mariana Mazura:
„Informacja jest transformacją poprzeczną komunikatów.”
Na pierwszy rzut oka brzmi to bardzo hermetycznie. W praktyce oznacza to coś znacznie prostszego.
Informacja nie jest rzeczą. Informacja jest relacją pomiędzy komunikatami.
Pojawia się dopiero wtedy, gdy możemy coś porównać, zauważyć różnicę, odkryć podobieństwo, rozpoznać zmianę i zrozumieć zależność.
Dlatego pojedynczy komunikat bardzo często nie wystarcza do zbudowania informacji.
Przykład
Wyobraź sobie zdjęcie człowieka z podniesioną ręką. Co robi? Głosuje? Macha? Zatrzymuje autobus? Zadaje pytanie? Przysięga?
Sam obraz jest komunikatem. Bez kontekstu nie wiemy, co oznacza.
Dopiero kolejne komunikaty pozwalają zbudować informację.
Oryginał i Obraz
Mazur wprowadza również dwa niezwykle ważne pojęcia.
Oryginał – To komunikat znajdujący się na początku procesu przekazywania informacji.
Obraz – To komunikat znajdujący się na końcu tego procesu.
Przykład.
Robisz zdjęcie jabłka. Prawdziwe jabłko jest oryginałem. Zdjęcie na ekranie telefonu jest obrazem.
Obraz może wiernie przedstawiać oryginał. Może również go zniekształcać. To właśnie dlatego nie należy utożsamiać obrazu z rzeczywistością.
Rozróżnienie MŚP #4: Obraz ≠ Rzeczywistość
Dlaczego media często przekazują komunikaty zamiast informacji? Nagłówek gazety. Zdjęcie. Krótki film. Pojedynczy wykres. To wszystko są komunikaty. Same w sobie bardzo rzadko pozwalają zrozumieć rzeczywistość.
Dopiero zestawienie ich z innymi komunikatami pozwala zbudować informację. To dlatego pojedynczy nagłówek może wywoływać silne emocje, mimo że nie daje pełnego obrazu sytuacji.
Im mniej kontekstu otrzymujemy, tym większą rolę zaczyna odgrywać nasza własna interpretacja.
Informowanie wierne, pozorne i fałszywe
Mazur wyróżniał trzy podstawowe sposoby przekazywania informacji.
Informowanie Wierne – Obraz odpowiada oryginałowi.
Przykład: Fotografia przedstawia wydarzenie dokładnie takim, jakie było.
Pseudoinformowanie – Komunikaty sprawiają wrażenie informowania, ale są niepełne lub pozbawione istotnego kontekstu.
Przykład: Pokazanie jedynie fragmentu wykresu lub krótkiego cytatu wyrwanego z całej wypowiedzi.
Dezinformowanie – Obraz celowo zniekształca oryginał.
Przykład: Zmodyfikowane zdjęcie, fałszywy cytat lub świadome przypisanie komuś słów, których nigdy nie powiedział.
Dlaczego to jest ważne dla MŚP?
Do tej pory poznawaliśmy emocje, automatyczne reakcje i metapoznanie. Teraz cofamy się jeszcze o jeden krok. Zanim pojawi się interpretacja… najpierw dociera do nas komunikat.
Dopiero z komunikatów budujemy informacje. Następnie informacje przechodzą przez nasze filtry poznawcze. Dopiero wtedy powstaje obraz rzeczywistości.
Można to przedstawić w następujący sposób:
Rzeczywistość
↓
Komunikaty
↓
Informacje
↓
Filtr poznawczy
↓
Filtr oceny informacji
↓
Interpretacja
↓
Emocje
↓
Automatyczna reakcja
↓
Metapoznanie
↓
Świadoma decyzja
Model Świadomego Przetwarzania nie zaczyna się od emocji. Zaczyna się znacznie wcześniej. Od sposobu, w jaki powstaje obraz rzeczywistości.
Ćwiczenie MŚP
Przeczytaj trzy komunikaty.
Komunikat 1: „Bezrobocie spadło do 4%.”
Komunikat 2: „Rok wcześniej wynosiło 8%.”
Komunikat 3: „W tym samym czasie liczba osób biernych zawodowo wzrosła.”
Zastanów się:
— W którym momencie pojawiła się informacja?
— Czy pierwszy komunikat wystarczał do zrozumienia sytuacji?
— Jak zmieniało się twoje rozumienie po każdym kolejnym komunikacie?
To ćwiczenie pokazuje, że bardzo często pojedynczy komunikat nie wystarcza do zbudowania rzetelnej informacji.
Co zapamiętać z tego modułu?
— Komunikat nie jest informacją.
— Informacja powstaje dzięki relacji między komunikatami.
— Im mniej kontekstu otrzymujemy, tym łatwiej błędnie interpretujemy rzeczywistość.
— Obraz nie jest rzeczywistością.
Świadome poznanie zaczyna się od odróżnienia komunikatu od informacji.
W następnym module…
Skoro komunikaty nie są jeszcze informacją, to dlaczego dwie osoby, dysponując tymi samymi komunikatami, potrafią dojść do całkowicie różnych wniosków?
W kolejnym module MŚP przyjrzymy się filtrom poznawczym i filtrom oceny informacji. Zobaczymy, dlaczego ludzie widzą ten sam świat inaczej oraz jak powstają różne obrazy tej samej rzeczywistości.
Najnowsze komentarze