Wdzięczność: antidotum na lęk przed przegapieniem czegoś [FOMO]
Czym jest wdzięczność?
Wdzięczność to stan psychiczny polegający na świadomym dostrzeganiu i docenianiu tego, co już istnieje w naszym życiu. Nie oznacza udawania, że wszystko jest idealne, ani zmuszania się do sztucznego optymizmu. To raczej przesunięcie uwagi z ciągłego poczucia braku na zauważanie wartości rzeczy, ludzi i doświadczeń, które już posiadamy.
Współczesny człowiek bardzo łatwo przyzwyczaja się do dobrych rzeczy. Psychologia nazywa to adaptacją, po pewnym czasie nawet coś, co kiedyś dawało radość, zaczyna wydawać się „normalne” i przestajemy to dostrzegać. Zdrowie, bezpieczeństwo, relacje, możliwość wyboru, wolny czas czy zwykły spokój szybko stają się tłem codzienności.
Wdzięczność działa przeciwko temu mechanizmowi. Pozwala odzyskać świadomość rzeczy, które zniknęły z pola widzenia właśnie dlatego, że są obecne każdego dnia.
Jak wdzięczność wpływa na psychikę?
Regularne praktykowanie wdzięczności ma bardzo wyraźny wpływ na funkcjonowanie psychiczne.
Badania pokazują, że osoby świadomie rozwijające wdzięczność odczuwają mniej przewlekłego stresu, rzadziej wpadają w spiralę negatywnych myśli i mają większą satysfakcję z życia. Już w 2003 roku Robert Emmons i Michael McCullough w klasycznym badaniu opublikowanym w Journal of Personality and Social Psychology udowodnili, że osoby prowadzące dziennik wdzięczności przez 10 tygodni zgłaszały wyższy poziom energii, lepszy sen i większą chęć do pomocy innym.
„Badano wpływ postawy wdzięczności na dobrostan psychiczny i fizyczny. W badaniach 1 i 2 uczestników losowo przydzielono do jednej z trzech grup eksperymentalnych (koncentracja na trudnościach, wypisywanie powodów do wdzięczności oraz neutralne wydarzenia życiowe lub porównania społeczne). Następnie prowadzili oni cotygodniowe (badanie 1) lub codzienne (badanie 2) zapisy dotyczące nastroju, sposobów radzenia sobie, zachowań zdrowotnych, objawów fizycznych oraz ogólnej oceny życia. W trzecim badaniu osoby cierpiące na choroby nerwowo-mięśniowe losowo przydzielono do grupy praktykującej wdzięczność albo do grupy kontrolnej. Grupy skoncentrowane na wdzięczności wykazywały wyższy poziom dobrostanu w wielu, choć nie wszystkich mierzonych obszarach, w porównaniu z grupami porównawczymi. Najbardziej wyraźnym i powtarzalnym efektem był wzrost pozytywnych emocji. Wyniki sugerują, że świadome skupianie uwagi na rzeczach, za które można być wdzięcznym, może przynosić korzyści emocjonalne i społeczne.” – Źródło: J Pers Soc Psychol. 2003 Feb;84(2):377-89; Counting blessings versus burdens: an experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life
Nowsze meta-analizy (np. z 2019 roku) potwierdzają, że regularna wdzięczność obniża poziom kortyzolu i poprawia nastrój porównywalnie do krótkiej interwencji terapeutycznej.
Wdzięczność wpływa także na sposób działania uwagi. Człowiek naturalnie ma tendencję do skupiania się na zagrożeniach, brakach i problemach. To dawny mechanizm przetrwania. Mózg szybciej zauważa to, czego nie mamy, niż to, co już posiadamy.
W praktyce oznacza to, że łatwo ignorujemy takie rzeczy jak stabilność, dobre zdrowie, relacje, bezpieczeństwo, codzienne przyjemności, a obsesyjnie koncentrujemy się na tym, czego nam brakuje.
Wdzięczność działa jak trening dla uwagi. Uczy mózg zauważać również pozytywne elementy rzeczywistości, które wcześniej były automatycznie pomijane.
Uczenie się jako cykliczna aktualizacja obrazu rzeczywistości
Druga fundamentalna umiejętność, uczenie się nowych rzeczy [edukacja, praktyka, trening]
Dlaczego wdzięczność łagodzi lęk przed przegapieniem czegoś?
Lęk przed przegapieniem czegoś [FOMO] opiera się przede wszystkim na poczuciu niedoboru.
Człowiek ma wtedy wrażenie, że inni żyją lepiej, że gdzieś indziej dzieje się coś ważniejszego, że traci okazje, że zostaje w tyle, że jego życie jest mniej intensywne lub mniej wartościowe.
Media społecznościowe dodatkowo wzmacniają ten mechanizm, ponieważ nieustannie pokazują wyselekcjonowane fragmenty cudzych sukcesów, relacji i doświadczeń.
Wdzięczność działa odwrotnie. Zamiast kierować uwagę na to „czego mi brakuje?”, zaczyna kierować ją na „co już mam?”.
To bardzo ważna zmiana psychologiczna. Człowiek przestaje funkcjonować wyłącznie w trybie pogoni za kolejnym bodźcem i zaczyna zauważać wartość własnego życia takim, jakie jest naprawdę. Wdzięczność nie usuwa wszystkich problemów, ale osłabia ciągłe poczucie niedosytu, porównywania się, bycia gorszym, życia „za wolno”, konieczności ciągłego udowadniania swojej wartości.
W praktyce oznacza to większy spokój psychiczny i większą odporność na presję społeczną.
Ukryte kontrakty — niewidzialni sabotażyści relacji
Wdzięczność a porównywanie się do innych
Lęk przed przegapieniem czegoś bardzo często rodzi się z porównywania. Widząc cudze podróże, związki, sukcesy, sylwetki, osiągnięcia albo luksusowy styl życia człowiek zaczyna odczuwać napięcie i zadawać sobie pytania w stylu „dlaczego moje życie tak nie wygląda?”
Wdzięczność przerywa ten mechanizm, ponieważ pomaga odzyskać kontakt z własną rzeczywistością.
Zamiast obsesyjnie analizować cudze życie, człowiek zaczyna zauważać własne relacje, własne możliwości, własny rozwój, własne doświadczenia, rzeczy, które wcześniej uznawał za oczywiste. I często okazuje się, że wiele elementów, za którymi inni desperacko gonią, już istnieje w jego życiu.
Jak praktykować wdzięczność?
Wdzięczność nie wymaga radykalnej zmiany życia. Najważniejsza jest regularność.
Dziennik wdzięczności to jedna z najprostszych i najlepiej przebadanych metod. Wieczorem można zapisać kilka rzeczy, za które jest się wdzięcznym:
— „dziś moje nogi bez problemu przebiegły 5 kilometrów”,
— „kawa rano smakowała dokładnie tak, jak lubię”,
— „miałem spokojny wieczór bez stresu i pośpiechu”,
— „ktoś szczerze się dziś do mnie uśmiechnął”,
— „mogłem wrócić do ciepłego mieszkania”,
— „mój organizm działał dziś sprawnie i bez bólu”,
— „miałem dziś chwilę ciszy tylko dla siebie”,
— „udało mi się załatwić rzecz, którą długo odkładałem”.
Nie chodzi o wielkie wydarzenia. Właśnie zwykłe rzeczy mają największą siłę.
Zatrzymanie się podczas porównywania
Kiedy pojawia się poczucie „wszyscy mają lepiej ode mnie”, warto świadomie zatrzymać uwagę i przypomnieć sobie kilka rzeczy obecnych tu i teraz. Na przykład: „mam dach nad głową i ciszę w mieszkaniu, której wielu ludzi mi zazdrości”, „wczoraj długo rozmawiałem z siostrą i oboje się śmialiśmy” albo „mogę dziś wybrać, co zjem na kolację, to wolność, o której kiedyś marzyłem”.
To pomaga przerwać automatyczne spirale porównań.
System Operacyjny Umysłu – ROZDZIAŁ II: Przyczyny Problemów w Psychice i Biznesie
Docenianie zwyczajności
Współczesna kultura nieustannie promuje wyjątkowość, intensywność i ciągłe bodźce. Tymczasem ogromna część poczucia szczęścia rodzi się z rzeczy prostych, takich jak spokojnego wieczoru, zdrowego ciała, poczucia bezpieczeństwa, bliskich ludzi, możliwości odpoczynku i stabilności.
Wdzięczność pomaga odzyskać kontakt właśnie z tym obszarem życia.
Czy sama wdzięczność wystarczy?
Wdzięczność jest bardzo skutecznym narzędziem, ale najlepiej działa w połączeniu z innymi zmianami. Szczególnie pomocne są takie rzeczy lub czynności jak ograniczenie nadmiernego korzystania z mediów społecznościowych, większa obecność „tu i teraz”, rozwijanie realnych relacji, posiadanie własnych celów i wartości, świadome odpoczywanie od ciągłych bodźców oraz nauczenie się czerpania przyjemności z prostoty.
Bardzo ważna jest także zgoda na to, że nie da się uczestniczyć we wszystkim. Człowiek zawsze coś traci, wybierając jedną drogę zamiast innej. Próba bycia wszędzie i robienia wszystkiego kończy się zwykle przemęczeniem i poczuciem pustki.
Podsumowanie
Wdzięczność nie polega na ignorowaniu problemów ani przekonywaniu siebie, że życie jest idealne. Polega na odzyskaniu zdolności dostrzegania wartości tego, co już istnieje.
Lęk przed przegapieniem czegoś nieustannie mówi: „Twoje życie jest niewystarczające.”
Wdzięczność odpowiada: „Moje życie już teraz zawiera rzeczy warte docenienia.”
I właśnie ta zmiana perspektywy bardzo często okazuje się początkiem większego spokoju, większej satysfakcji i mniejszej potrzeby ciągłego porównywania się do innych.
Zobacz na: Lęk przed porzuceniem – Dziecko w Tobie wciąż czeka
Dziedzictwo pierwszych 3 lat – prof. Alan Sroufe, Instytut Rozwoju Dziecka, Uniwersytet Minnesoty
Zachowania wynikające z potrzeby aprobaty [walidacji, akceptacji]
Moc całkowita, jałowa, robocza i swobodna – bilans, który decyduje o rozwoju i upadku
Najnowsze komentarze