Przemoc w związkach młodych dorosłych, co naprawdę pokazało badanie Whitakera z 2007 roku?
W debacie publicznej przemoc w związkach intymnych najczęściej przedstawiana jest jako problem, w którym mężczyzna jest sprawcą, a kobieta ofiarą. Tymczasem duże badania populacyjne pokazują znacznie bardziej złożony obraz relacji między partnerami – szczególnie wśród młodych dorosłych. Jednym z najczęściej cytowanych badań w tym obszarze jest praca Daniela J. Whitakera i współpracowników opublikowana w 2007 roku w American Journal of Public Health pod tytułem Differences in Frequency of Violence and Reported Injury Between Relationships With Reciprocal and Nonreciprocal Intimate Partner Violence.
Różnice w częstości przemocy i zgłaszanych obrażeń między relacjami z obustronną i jednostronną przemocą partnerską
Cele badania. Celem badania było określenie częstości występowania przemocy partnerskiej obustronnej (stosowanej przez oboje partnerów) oraz jednostronnej (stosowanej tylko przez jednego partnera), a także ustalenie, czy wzajemność przemocy wiąże się z częstotliwością aktów agresji i ryzykiem obrażeń.
Metody. Przeanalizowano dane dotyczące młodych dorosłych Amerykanów w wieku od 18 do 28 lat pochodzące z badania National Longitudinal Study of Adolescent Health z 2001 roku. Badanie zawierało informacje o przemocy partnerskiej i obrażeniach zgłoszonych przez 11.370 respondentów dotyczących 18.761 heteroseksualnych relacji.
Wyniki. W niemal 24% wszystkich relacji występowała jakaś forma przemocy, a prawie połowa z nich (49,7%) miała charakter obustronny. W relacjach z przemocą jednostronną kobiety były sprawczyniami w ponad 70% przypadków.
Obustronność przemocy była związana z częstszym stosowaniem przemocy przez kobiety (skorygowany iloraz szans [AOR] = 2,3; 95% przedział ufności [CI] = 1,9–2,8), ale nie przez mężczyzn (AOR = 1,26; 95% CI = 0,9–1,7).
Jeśli chodzi o obrażenia, mężczyźni statystycznie częściej powodowali urazy niż kobiety (AOR = 1,3; 95% CI = 1,1–1,5). Jednocześnie obustronna przemoc partnerska wiązała się ze znacznie większym ryzykiem obrażeń niż przemoc jednostronna, niezależnie od płci sprawcy (AOR = 4,4; 95% CI = 3,6–5,5).
Wnioski. Kontekst przemocy (obustronna vs jednostronna) jest silnym predyktorem zgłaszanych obrażeń. Aby ograniczyć przemoc obustronną, mogą być potrzebne strategie profilaktyczne ukierunkowane na zapobieganie eskalacji konfliktów między partnerami.
Jak przebiegało badanie?
Autorzy przeanalizowali dane z amerykańskiego projektu National Longitudinal Study of Adolescent Health (Add Health), jednego z największych badań podłużnych dotyczących zdrowia i relacji młodych ludzi.
Badanie objęło:
— 11.370 młodych dorosłych w wieku 18–28 lat,
— 18.761 heteroseksualnych relacji z ostatnich pięciu lat.
Respondenci samodzielnie zgłaszali zarówno akty przemocy, których się dopuścili, jak i te, których doświadczyli ze strony partnera lub partnerki.
Badacze rozróżnili dwa rodzaje przemocy: przemoc obustronną (reciprocal) – gdy obie strony stosują agresję i przemoc jednostronną (nonreciprocal) – gdy agresję stosuje tylko jedna osoba.
Najważniejsze wyniki
1. Przemoc była częsta
Przemoc fizyczna wystąpiła w niemal co czwartej analizowanej relacji, dokładnie w 23,9% związków.
2. Prawie połowa przypadków miała charakter obustronny
Spośród relacji, w których występowała przemoc:
— 49,7% stanowiła przemoc obustronna,
— 50,3% – przemoc jednostronna.
Oznacza to, że wzajemna agresja partnerów była niemal tak samo częsta jak sytuacje, w których tylko jedna osoba stosowała przemoc.
3. Kobiety dominowały jako sprawczynie przemocy jednostronnej
Najbardziej dyskutowanym wynikiem badania było ustalenie, że w relacjach z przemocą jednostronną to kobiety były sprawczyniami w 70,7% przypadków.
Co istotne, wynik ten był spójny niezależnie od płci respondenta, zarówno mężczyźni, jak i kobiety zgłaszali podobny obraz sytuacji.
4. Największe ryzyko obrażeń występowało przy przemocy obustronnej
Badanie wykazało, że relacje, w których obie strony stosowały agresję, to charakteryzowały się większą częstotliwością przemocy oraz wiązały się ze znacznie wyższym ryzykiem obrażeń.
Ryzyko urazu było ponad czterokrotnie wyższe niż w relacjach z przemocą jednostronną (skorygowany iloraz szans= 4,4).
Autorzy zauważyli również, że mężczyźni częściej powodowali fizyczne obrażenia, jednak sam kontekst przemocy obustronnej był silniejszym predyktorem urazu niż płeć sprawcy.
Typologia Michaela P. Johnsona – klucz do zrozumienia wyników
Wyniki badania Whitakera stają się znacznie bardziej zrozumiałe w kontekście typologii przemocy partnerskiej opracowanej przez amerykańskiego socjologa Michaela P. Johnsona. Badacz zwrócił uwagę, że „przemoc domowa” nie jest jednolitym zjawiskiem i może przyjmować różne formy, które mają odmienną dynamikę, motywacje oraz konsekwencje.
Johnson wyróżnił przede wszystkim dwa główne typy przemocy w związkach intymnych:
1. Terror intymny (Intimate Terrorism – IT)
To forma przemocy o charakterze jednostronnym i kontrolującym, w której jeden z partnerów systematycznie dominuje drugiego. Typ ten najczęściej wiąże się z: próbą podporządkowania partnera, kontrolą zachowań i kontaktów społecznych, izolowaniem ofiary, groźbami i zastraszaniem, eskalacją przemocy i wysokim ryzykiem ciężkich obrażeń.
Johnson wskazywał, że ten rodzaj przemocy częściej występuje w próbach klinicznych, schroniskach dla ofiar przemocy domowej oraz w statystykach policyjnych i sądowych. W tego typu przypadkach sprawcami są częściej mężczyźni.
2. Sytuacyjna przemoc partnerska (Situational Couple Violence – SCV)
Drugi typ to przemoc wynikająca głównie z eskalacji konfliktów i gwałtownych kłótni, a nie z trwałego wzorca dominacji i kontroli. Charakteryzuje się ona: wzajemną agresją, impulsywnością, brakiem systematycznej kontroli jednego partnera nad drugim, niższym poziomem ciężkich obrażeń oraz częstą symetrią płciową.
Ten rodzaj przemocy występuje znacznie częściej w badaniach populacyjnych obejmujących ogół społeczeństwa, szczególnie wśród młodych dorosłych i osób pozostających w relacjach randkowych.
Dlaczego to ważne dla interpretacji badania Whitakera?
Badanie Add Health, na którym opierał się Whitaker i współpracownicy, analizowało dużą próbę młodych dorosłych z populacji ogólnej. W praktyce oznacza to, że badacze uchwycili przede wszystkim przypadki sytuacyjnej przemocy partnerskiej (Situational Couple Violence – SCV).
To właśnie dlatego wyniki wykazały wysoką symetrię płciową, dużą liczbę przypadków przemocy obustronnej oraz przewagę kobiet jako sprawczyń w przemocy jednostronnej.
Nie oznacza to jednak, że badanie obaliło istnienie ciężkiej, kontrolującej przemocy wobec kobiet. Johnson podkreślał, że w populacjach klinicznych, policyjnych i sądowych nadal dominuje terror intymny (Intimate Terrorism – IT), który częściej ma charakter jednostronny i wiąże się z poważniejszymi konsekwencjami fizycznymi oraz psychicznymi.
Typologia Johnsona pokazuje więc, że wiele sporów dotyczących „symetrii przemocy” wynika z mieszania różnych rodzajów przemocy partnerskiej w jedną kategorię. W zależności od tego, jaką populację badamy – ogólną czy kliniczną – możemy otrzymywać zupełnie odmienne wyniki.
Dlaczego badanie wywołało kontrowersje?
Wyniki Whitakera podważyły uproszczony obraz przemocy partnerskiej jako zjawiska wyłącznie „jednokierunkowego”. Autorzy nie twierdzili, że kobiety częściej dopuszczają się ciężkiej przemocy czy zabójstw partnerów. Zwracali jednak uwagę, że w populacji młodych dorosłych agresja fizyczna w związkach bywa często wzajemna, a kobiety stosują przemoc częściej, niż zwykle zakłada debata publiczna.
Publikacja wywołała szeroką dyskusję naukową. W tym samym czasopiśmie ukazała się krytyczna odpowiedź wobec interpretacji wyników, na którą autorzy odpowiedzieli osobną repliką, broniąc swojej metodologii.
Co naprawdę wynika z tego badania?
Badanie Whitakera nie neguje faktu, że kobiety częściej doświadczają ciężkich obrażeń, przemocy seksualnej czy zabójstw w kontekście przemocy domowej. Pokazuje jednak, że codzienna przemoc fizyczna w związkach młodych dorosłych jest bardziej symetryczna płciowo, niż często się zakłada.
Wnioski autorów sugerują, że:
— przemoc partnerska nie zawsze ma prosty układ „sprawca–ofiara”,
— agresja w relacjach bywa wzajemna i eskalacyjna,
— kontekst relacji może mieć większe znaczenie niż sama płeć sprawcy.
To właśnie dlatego wielu badaczy podkreśla dziś potrzebę bardziej zniuansowanego podejścia do przemocy w związkach – uwzględniającego zarówno dynamikę konfliktu, jak i różne formy agresji psychicznej, fizycznej oraz emocjonalnej.
Źródło: Am J Public Health. 2007 May;97(5):941–947. Differences in Frequency of Violence and Reported Injury Between Relationships With Reciprocal and Nonreciprocal Intimate Partner Violence
Zobacz na: Czym jest pasywna agresja?
Trójkąt Karpmana
Dziedzictwo pierwszych 3 lat – prof. Alan Sroufe, Instytut Rozwoju Dziecka, Uniwersytet Minnesoty
Rozwój Człowieka: badanie Minnesota nad ryzykiem i adaptacją od narodzin do dorosłości
Najnowsze komentarze