MŚP-03: Model Świadomego Przetwarzania – JA, KTÓRE OBSERWUJE SIEBIE. Jak przejąć sterowanie nad własnym umysłem?
Nie reagujemy na rzeczywistość bezpośrednio, lecz na jej interpretację. MŚP pokazuje, że dzięki metapoznaniu („JA, KTÓRE OBSERWUJE SIEBIE”) możemy zauważyć własne myśli i emocje, odróżnić mapę od terenu oraz świadomie wybrać reakcję zamiast działać automatycznie.
Większość ludzi żyje w przekonaniu, że to oni kierują swoimi myślami. Psychologia poznawcza pokazuje jednak coś znacznie bardziej zaskakującego. Przez większość dnia myśli pojawiają się automatycznie. W naszym umyśle pojawiają się wspomnienia, oceny, interpretacje, przewidywania, albo scenariusze. Nie wybieramy ich świadomie. Po prostu się pojawiają.
Problem polega na tym, że bardzo szybko zaczynamy traktować je jak rzeczywistość. I właśnie tutaj zaczyna się większość naszych problemów.
Czym jest Model Świadomego Przetwarzania (MŚP)?
Model Świadomego Przetwarzania (MŚP) to praktyczny model rozwijania zdolności obserwowania własnego procesu przetwarzania informacji, dzięki któremu człowiek przechodzi od automatycznych reakcji do świadomych decyzji.
Model ten łączy wiedzę z psychologii poznawczej, teorii sterowania, neurobiologii, terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), terapii akceptacji i zaangażowania (ACT) oraz umiejętność świadomej obecności. Jego celem nie jest kontrolowanie emocji ani tłumienie myśli, lecz rozwijanie umiejętności świadomego obserwowania sposobu, w jaki umysł odbiera, interpretuje i przetwarza komunikaty i informacje.
To właśnie ta umiejętność pozwala przejść od automatycznych reakcji do bardziej świadomych, adekwatnych i korzystnych decyzji.
Nie reagujemy na rzeczywistość bezpośrednio, lecz na jej interpretację. MŚP pokazuje, że dzięki metapoznaniu („JA, KTÓRE OBSERWUJE SIEBIE”) możemy zauważyć własne myśli i emocje, odróżnić mapę od terenu oraz świadomie wybrać reakcję zamiast działać automatycznie.
Mapa to nie teren
Jedna z najważniejszych zasad psychologii poznawczej brzmi: Mapa nie jest Terenem. Rzeczywistość istnieje. Jednak nasz umysł nie ma do niej bezpośredniego dostępu. Tworzy jedynie jej model, albo symulację. To trochę jak mapa miasta. Mapa może być bardzo użyteczna. Ale nigdy nie jest samym miastem. Dokładnie tak samo jest z naszymi myślami. Nie widzimy świata takim, jaki jest. Widzimy świat takim, jak interpretuje go nasz umysł.
Historia, którą opowiada umysł
Wyobraź sobie dwie osoby. Partner nie odpisuje od trzech godzin. Pierwsza myśli: „Pewnie jest zajęty.”, a druga: „Już mnie nie kocha.”
Fakty są identyczne. Historie zupełnie różne. To pokazuje, że cierpienie bardzo często nie wynika z wydarzenia. Wynika z historii, którą tworzy umysł.
Dlaczego metapoznanie jest takie trudne?
Przez większość życia jesteśmy przekonani, że obserwujemy świat bezpośrednio. W rzeczywistości obserwujemy świat poprzez własny umysł, to jest jego przekonania, doświadczenia, emocje i interpretacje. Myśli pojawiają się tak szybko, że wydają się samą rzeczywistością.
Dopiero metapoznanie pozwala wykonać niezwykle rzadki ruch, to zamiast patrzeć przez umysł… zaczynamy patrzeć na umysł. To właśnie ten moment stanowi początek świadomego przetwarzania komunikatów i informacji.
Kim jest JA, KTÓRE OBSERWUJE SIEBIE?
Tutaj dochodzimy do najważniejszego elementu Modelu Świadomego Przetwarzania. Wyobraź sobie, że podczas kłótni nagle pojawia się druga perspektywa. Nie znika złość. Nie znikają myśli. Ale pojawia się ktoś, kto je zauważa. Ten ktoś mówi: „Zauważam, że właśnie pojawiła się myśl.” A chwilę później: „Dostrzegam, że mój umysł właśnie opowiada historię.”
To właśnie jest: JA, KTÓRE OBSERWUJE SIEBIE
Nie jest kolejną myślą. Jest świadomością procesu myślenia.
Dlaczego tak trudno zauważyć własne automatyczne myśli?
To pytanie prowadzi nas do kolejnego ważnego elementu Modelu Świadomego Przetwarzania. Nasz mózg nieustannie filtruje ogromną liczbę bodźców docierających z otoczenia. Dzięki temu możemy skupić uwagę tylko na niewielkiej części dostępnych informacji. W praktyce oznacza to, że najczęściej zauważamy to, czego spodziewamy się zobaczyć lub co uznajemy za ważne.
To właśnie dlatego dwie osoby mogą patrzeć na tę samą sytuację i dostrzegać zupełnie inne rzeczy.
Mechanizm ten nie wynika z naszej złej woli ani braku inteligencji. Jest naturalnym sposobem działania mózgu, który nieustannie wybiera informacje uznane za istotne. Ten mechanizm szerzej omawiam w osobnym artykule o Układzie Siatkowatym Aktywującym (RAS), czyli ważnym biologicznym filtrze uwagi, który pomaga mózgowi wybierać informacje uznane za istotne i wpływa na to, co zaczynamy dostrzegać w otaczającej nas rzeczywistości.
MŚP – Co zapamiętać z tego artykułu?
— Nie reagujemy bezpośrednio na rzeczywistość, lecz na sposób, w jaki nasz umysł ją interpretuje na bazie obrazu tej rzeczywistości.
— Myśli nie są faktami – są hipotezami tworzonymi przez umysł.
— Metapoznanie pozwala zauważyć własne myśli, zanim zamienią się w automatyczną reakcję.
— Im częściej uruchamiasz JA, KTÓRE OBSERWUJE SIEBIE, tym większą masz możliwość świadomego wyboru.
— Celem MŚP nie jest kontrolowanie emocji, lecz świadome kierowanie własnym procesem przetwarzania informacji.
Najnowsze komentarze