Kolonializm i neokolonializm – doc. Józef Kossecki
Neokolonializm i suwerenność narodu polskiego w ujęciu cybernetycznym + wprowadzenie do analizy systemów autonomicznych i cybernetyki w sensie „Polskiej Szkoły Cybernetycznej” Mariana Mazura
Myślenie pojęciowe, a myślenie stereotypowe – Andrzej Wronka, Kazimierz Ajdukiewicz, Józef Kossecki
Leonard Peikoff: Wprowadzenie do Historii Filozofii Zachodniej (część 1 z 50)
1) Teza tła (zapowiadana w książce „Naukowe podstawy nacjokratyzmu”):
— na świecie zachodzi renesans poczucia narodowego,
— imperia wielonarodowe i państwa wielonarodowe pękają / rozpadają się,
— kluczowe znaczenie ma dziś wojna informacyjna, a wojny energetyczne są na dłuższą metę „nie do wygrania”.
Przykłady historyczne rozpadu układów wielonarodowych:
— Austro-Węgry (rozpad po przegranej wojnie),
— imperia kolonialne,
— Imperium Radzieckie (rozpad zewnętrzny, potem wewnętrzny),
— Jugosławia (krwawo),
— Czechosłowacja (łagodnie, „czysto informacyjnie”),
— Ukraina: Krym (bezkrwawo, przewaga ludności rosyjskiej), wschód Ukrainy (konfrontacja narodowa przerodzona w energetyczną).
2) Rozróżnienie: „cybernetyka” vs „cybernetyka techniczna”
Józef Kossecki krytykuje utożsamianie cybernetyki z informatyką/automatyką.
„Cybernetyka techniczna” (kurtuazyjne określenie): informatyka + automatyka.
„Cybernetyka” w sensie Mariana Mazura i Józefa Kosseckiego = siatka pojęciowa i metodologia do analizy zjawisk (także społecznych), a nie „gadżety techniczne”.
Przykład: WAT ma „Wydział Cybernetyki”, ale absolwenci mówią, że to nie była cybernetyka w tym sensie, tylko automatyka i informatyka.
3) Siatka pojęciowa sterowania (Mazur → modyfikacja Kosseckiego)
3.1 Definicja Mazura (podana wprost)
Sterowanie (Mazur): „wywieranie pożądanego wpływu na określone zjawiska”.
Wykładowca podkreśla: z tej definicji wynika, że sterowanie dotyczy nie tylko techniki/biologii, ale także dydaktyki, prawa, duszpasterstwa itd.
3.2 Modyfikacja Kosseckiego (powód: aksjomatyczny)
Wykładowca mówi, że „pożądanie” jest terminem psychologicznym; jeśli cybernetyka ma być meta dziedziną (aksjomatycznie nadrzędną), nie powinna opierać definicji na pojęciach z poddziedzin (psychologii).
Sterowanie (Kossecki – zmiana jednego słowa): zamiast „pożądanego” → „celowego” wpływu.
Czyli:
Sterowanie = wywieranie celowego wpływu na określone zjawiska.
Klucz: „cel” ma być pojęciem cybernetycznym (bardziej ogólnym niż „pożądanie”).
4) Proces Sterowania
Elementy procesu sterowania:
Obiekt sterujący – kto / co steruje.
Obiekt sterowany – na co wywierany jest wpływ.
Cel – stan obiektu sterowanego, który ma być osiągnięty.
Metoda – sposób osiągnięcia celu (trajektoria zmian obiektu sterowanego).
Można to rozumieć jako schemat: obiekt sterujący → (metoda) → obiekt sterowany → (osiągnięcie celu)
Dydaktyka: nauczyciel steruje wprowadzaniem informacji do „korelatorów osobistych” (pamięć słuchaczy) lub „korelatorów zewnętrznych” (pamięć zewnętrzna).
Prawo: ustawodawca steruje zachowaniami poprzez normy.
Duszpasterstwo: sterowanie ukierunkowane na zbawienie.
5) Kontrast cywilizacyjny jako różnica celów sterowania (bizantyjska vs łacińska)
Wykładowca wprost wiąże cywilizacje z tym, co jest celem, a co tylko środkiem.
— Cywilizacja bizantyjska:
Cel sterowania: prawo samo w sobie, „państwo prawa”.
Liczy się „litera prawa”.
— Cywilizacja łacińska:
Cel sterowania: dobro społeczne / etyka → „państwo etyki”.
„Duch prawa” = cel (po co norma istnieje).
Prawo jest środkiem, nie celem.
Przykład: prawo kanoniczne: norma podporządkowana celowi (zbawieniu) i etyce katolickiej.
6) Aksjomatyczna „siatka pojęć pierwotnych” (fundament poznania)
Proces sterowania i jego elementy nie mogą „wisieć w próżni semantycznej”, bo nie są pojęciami pierwotnymi. Proponuje minimalny zestaw pojęć pierwotnych (niedefiniowanych), na których dopiero buduje się resztę.
6.1 Pojęcia pierwotne (Kossecki)
— Obiekt elementarny
— Relacja (między obiektami)
— Zbiór
I „więcej nie potrzeba” – reszta ma być definiowana na tej bazie.
** Obiekt elementarny – to coś, czego w danym badaniu już nie rozkładamy na jeszcze mniejsze czynniki. „Elementarność” nie jest cechą świata „samą w sobie” – to cecha przyjętego poziomu analizy.
Przykłady:
— w demografii obiektem elementarnym jest człowiek (demograf nie „patroszy” człowieka),
— w medycynie obiektem elementarnym mogą być organy, komórki, cząsteczki,
— w cybernetyce społecznej / socjocybernetyce obiektem elementarnym jest człowiek,
— w psychocybernetyce „wchodzi się do środka” człowieka (stany wewnętrzne).
Ostrzeżenie metodologiczne: nie mieszać poziomów analizy, bo to rodzi „dezinformację”.
** Relacja – to powiązanie między obiektami elementarnymi. Sterowanie jest szczególnym rodzajem relacji (relacja sterująca), ale istnieją też relacje niesterowane.
** Zbiór – to zbiór obiektów elementarnych (wraz z relacjami) jest podstawą pojęcia systemu.
7) Definicja systemu oraz pojęcia „substancji” i „struktury”
System = zbiór obiektów elementarnych + zbiór relacji między nimi.
Substancja systemu = zbiór obiektów elementarnych.
Struktura systemu = zbiór relacji między elementami systemu.
Takie podejście wprowadza „widzenie systemowe” zamiast „zbioru plam”.
8) Dwa obrazy świata: „zbiór plam” vs widzenie systemowe
Józef Kossecki mówi, że przyjęta siatka pojęciowa determinuje obraz świata.
** Obraz niesystemowy („zbiór plam”):
— świat jako przypadkowe zdarzenia bez związku,
— nauka jako zdezintegrowane monodyscypliny,
— skutkiem jest odruchowa niechęć do pojęcia sterowania („sterowanie = manipulacja” jako wdrukowany stereotyp).
Przykład metaforyczny: osoby niewidome od urodzenia po odzyskaniu wzroku widzą początkowo „plamy” bez sensu, dopiero potem uczą się łączyć je w całość.
** Obraz systemowy
— kluczowe są relacje i sterowanie (kto steruje kim, w jakim celu, jaką metodą),
— nadaje się do analiz politycznych i społecznych.
9) Procesy sterowane i niesterowane: entropia i „bałagan robi się sam”
Józef Kossecki wprowadza rozróżnienie:
** Procesy niesterowane
— dzieją się „same”, spontanicznie,
— podlegają II zasadzie termodynamiki,
— w sferze społecznej: „z czasem bałagan robi się sam”.
** Procesy sterowane
— to działania celowe, mogą też być sterowaniem „niszczącym” (zwalczanie obiektu).
Wniosek praktyczny: katastrofy/chaos mogą wynikać:
— albo z wrogiego sterowania przeciw danemu układowi,
— albo z braku sterowania w interesie tego układu (i wtedy entropia rośnie „sama”).
10) Przykład „nadmiaru informacji” jako mechanizmu destrukcji
Józef Kossecki podaje tezę: nadmierna szczegółowość i „śmieci informacyjne” mogą rozsadzać system.
Teza: Imperium Radzieckie i PRL miały się „zawalić” m.in. pod ciężarem nadmiaru szczegółowych informacji, których nie potrafiono przerabiać na użyteczne wnioski (chaos informacyjny).
Przykłady z wykładu:
— rozbudowany aparat wywiadowczy (KGB/GRU),
— IPN jako „zbiornica śmieci informacyjnej”, anegdota o rysowaniu planu sypialni hierarchy – przykład informacji skrajnie mało użytecznej.
11) Zastosowanie do polityki: suwerenność jako pytanie o ośrodki sterowania
W ujęciu socjocybernetycznym kluczowe pytania brzmią:
— kto jest obiektem sterującym, a kto sterowany,
— gdzie są podejmowane decyzje strategiczne,
— jaką metodą sterowania się używa (informacyjnie/energetycznie).
Przykłady z wykładu:
— okres stalinowski: decyzje strategiczne dla Polski w Moskwie,
— współcześnie: decyzje w Brukseli (prawo w dużej części stanowione poza Polską), przykład ingerencji w detale infrastrukturalne (obwodnica Augustowa) jako ilustracja „drobiazgowości” sterowania.
12) Wątki o wojnie informacyjnej (użyte jako rama interpretacyjna)
wojna informacyjna ≠ wojna informatyczna,redukowanie jej do informatyki to błąd analogiczny do „sprowadzania matematyki do księgowości”.
Trwały sukces polityczny ma wynikać z przewagi w sterowaniu informacyjnym.
13) Polska Szkoła Cybernetyczna: jakościowa teoria informacji (Mazur)
Marian Mazur opracował jakościową teorię informacji, której „nigdzie na świecie nie ma” (w tym sensie: nie jest nauczana i nie funkcjonuje jako standard na uczelniach).
Przykład dydaktyczny (studia techniczne bez definicji informacji)
Syn Kosseckiego po automatyce PW: miał telekomunikację („przekaz informacji”), ale: nie podano definicji informacji, nie powiedziano nawet, że to pojęcie pierwotne.
Wniosek: już u źródeł kształcenia powstaje „mankament pojęciowy” (podatność na „wirusy informacyjne”).
14) Kluczowe rozróżnienie Mazura: informacja vs kod
To jedna z centralnych „siatek pojęciowych” w tym fragmencie.
— Informacja = relacja między elementami tego samego zbioru.
— Kod = relacja między elementami różnych zbiorów.
W jakościowej teorii informacji relacje dzielą się na dwa rodzaje: informacje i kody.
Język to kod: w tym samym kodzie można przekazywać:
— informacje wartościowe,
— bezwartościowe,
— dezinformacje (co prowadzi do „wirusów informacyjnych”).
Żart/aforyzm: ktoś zna 7 języków (kodów), ale „w żadnym nie ma nic ciekawego do powiedzenia” (czyli kod ≠ informacja).
15) Błąd pojęciowy: „kod genetyczny steruje”
Kossecki wskazuje to jako przykład zawirusowania umysłów.
Teza: mówienie, że „rozwój organizmu jest sterowany przez kod genetyczny” = błąd.
Kod nie steruje.
Steruje program genetyczny, który jest zapisany w kodzie genetycznym.
Mechanizm błędu: pomylenie nośnika/zapisu (kod) z treścią sterującą (program).
16) Oryginały i Obrazy (Mazur) – siatka do krytyki dowodów i poznania
Kossecki przechodzi do kolejnego rozróżnienia z jakościowej teorii informacji.
— Oryginał: to, co jest przedmiotem badania „w realu” (zdarzenie/sytuacja/rzecz).
— Obraz: reprezentacja/oraz nośnik informacji o oryginale (dokumenty, zeznania, opisy).
W badaniu (naukowym, policyjnym, sądowym, dziennikarskim) trzeba ustalić:
— jakie oryginały badamy (co naprawdę chcemy ustalić),
— jakimi obrazami dysponujemy,
— czy nie próbujemy badać „wszystkiego naraz” (bo wtedy „nie ustalimy nic” – nawiązanie do zasady nieoznaczoności i chaosu informacyjnego).
Przykład: przestępstwo.
— Oryginał: realna sytuacja przestępcza (pobicie, zabójstwo, kradzież, defraudacja).
— Obrazy: dokumenty, protokoły, zeznania świadków.
17) Cywilizacyjna teoria dowodów: łacińska vs bizantyjska. Kossecki wiąże „oryginał/obraz” z różnicą cywilizacyjną.
** Cywilizacja łacińska (sędzia-łacinnik):
Wyżej ceni oryginał (dowód rzeczowy, element realnego zdarzenia) niż obrazy (zeznania).
Sentencja: „nikt tak nie łże jak naoczni świadkowie” (zeznania to tylko obrazy).
** Cywilizacja bizantyjska (sędzia/prokurator/policjant-bizantyńczyk)
Najważniejsze są dokumenty i formalna dokumentacja (obrazy).
Istnieje „urzędowa hierarchia ważności zeznań”.
Przykład anegdotyczny (hierarchia świadectw): konflikt pomiędzy „pijanym adwokatem, prokuratorem, sędzią” vs milicjanci/policjanci. W bizantyjskim sposobie rozumowania zeznanie sędziego/prokuratora > zeznanie policjanta, bo „wyżej w hierarchii”.
18) Logika aksjomatyczno-informacyjna (Kossecki + Mazur) vs logika tradycyjna
Kossecki nazywa ich podejście: logika aksjomatyczno-informacyjna (w oparciu o aksjomatyczną teorię poznania + ogólną jakościową teorię informacji).
** Różnica podstawowa
Logika tradycyjna: prawda/fałsz przypisuje się zdaniom.
Logika aksjomatyczno-informacyjna: prawda/fałsz przypisuje się informacjom.
** Konsekwencja definicyjna (bardzo ważna u Kosseckiego)
Zdanie = komunikat. Komunikat „sam w sobie” nie niesie informacji.
Informacja powstaje jako relacja, więc potrzeba co najmniej dwóch zdań, by relacja między nimi stała się informacją.
** Zasada weryfikacji (Gödel w tle + reguła praktyczna).
Informacje weryfikuje się przez porównanie z informacjami z innych systemów, a nie z tego samego.
Przykład: lustracja
Informacje z archiwów MSW/IPN (system policyjny) nie mogą być weryfikowane tylko informacjami z tego samego systemu.
Trzeba porównać z innymi źródłami (np. kościelnymi) – przykład sprawy abp. Wielgusa.
19) „Odwirusowanie”: procedura poprawnego myślenia o informacji
Kossecki opisuje mechanizm szkolenia ludzi „na autorytety” i przeciwstawia mu swoją procedurę.
Krytyka szkolenia „inteligenckiego”, jeśli informacja pochodzi od „autorytetu” (zwłaszcza medialnego), ludzie biorą ją na wiarę, to prowadzi do „bibliotek bajek”, w które się wierzy.
Procedura sprawdzania informacji (3 pytania):
— Czego dotyczy informacja? (jakich oryginałów w realu)
— Skąd to wiemy? (źródło informacji)
— Jakie są dowody prawdziwości?
Kossecki podkreśla: bez definicji, źródeł i dowodów mamy co najwyżej „tekst literacki”.
20) Stereotypy jako „wirusy informacyjne” – przykłady etykietowania
Kossecki daje długi blok przykładów pokazujących, że zdania bez definicji nie niosą informacji, tylko uruchamiają stereotypy.
** Lewica/centrum: etykiety typu „antysemita”, „faszysta”
Mechanizm: przyklejenie etykiety → brak pytań o definicję i dowody → automatyczna reakcja.
Kossecki pokazuje, że bez definicji „antysemita” nie wiadomo, o czym mowa:
— czy „nie lubi ludów semickich”,
— czy „nie lubi Żydów”,
— czy „to ktoś, kogo Żydzi nie lubią”.
**Prawica: „mason”, „sekciarz”, „agent”, czasem „Żyd”
Mechanizm analogiczny: etykieta działa jako stereotyp.
Przykład Jerzego Urbana (artykuł „Antysemityzm i owszem”). Urban zestawia ze sobą PRL w którym wolno było wszystko poza działalnością „antysocjalistyczną”, a dziś wolno wszystko poza „antysemickością”. I ironicznie pisze, że antysocjalizm był dowodem niezależności od władz PRL, a dziś antysemityzm ma być dowodem niezależności od obecnego reżimu. (To w wykładzie pełni rolę przykładu: jak działają etykiety i „reżimy definicyjne”.)
Paradoks socjologiczny: anty-Żydowska retoryka vs metodologia „żydowska”
Kossecki: część ludzi walczących z Żydami/masonerią używa metodologii właściwej „odmianie cywilizacji żydowskiej” (bez weryfikacji, na etykietach, z ideologicznym priorytetem), nie zdając sobie z tego sprawy.
Analogiczny paradoks: ludzie anty-komunistyczni/anty-rosyjscy stosują „teorię dowodów” Wyszyńskiego (ZSRR), więc mentalnie reprodukują wzorzec, z którym walczą.
21) Proces vs system (definicja)
Proces = system istniejący w czasie, tj. zbiór stanów systemu w różnych chwilach czasu w pewnym odcinku.
Nie ma procesu sterowania bez programu. Obiekt sterujący musi dysponować programem.
Program procesu = obraz celu + obraz metody osiągania celu. Gdy opisany parametrami liczbowymi → można go zapisać jako macierz.
Kossecki odróżnia „macierz” (matematycznie) od szerszej „tablicy” (ujęcie jakościowe).
Przykład polityczny: partia
Żeby „zrobić program” procesu typu partia polityczna potrzebna jest doktryna: doktryna = sposób wyznaczania celów i metod ich osiągania.
Kossecki krytykuje, że partie zwykle nie mają doktryny („robimy, co powie wódz”) i wiąże to z „cywilizacją turańską” (wzorzec wodzowski; przykład hasła: „Volk und Reich und Führer”).
22) Człowiek jako proces sterowania: początek i koniec
Sterowanie rozwoju człowieka. Steruje program genetyczny zapisany w kodzie genetycznym (powtórzenie kluczowego rozróżnienia).
Kiedy zaczyna się proces sterowania człowieka? Gdy powstaje program i zaczyna się jego realizacja. W przypadku człowieka: moment poczęcia / zapłodnienia. Program genetyczny ma determinować rozwój aż do śmierci (wspomina nawet o hipotezie „genu śmierci”).
Kiedy kończy się proces sterowania? Koniec realizacji programu = śmierć biologiczna.
Zastosowanie do sporu o aborcję (argument cybernetyczny)
Kossecki pokazuje, że jego aparat pojęciowy daje argument niezależny od „wiary”.
Argument: człowiek = proces (autonomiczny), proces sterowania zaczyna się przy rozpoczęciu realizacji programu, program genetyczny powstaje przy zapłodnieniu ⇒ więc przerwanie ciąży to przerwanie procesu sterowania człowieka rozpoczętego w momencie poczęcia.
Przykład rozmowy politycznej: profesor lewicy pyta, „po czyjej jest stronie”; Kossecki mówi „zakaz”, bo argumentuje cybernetycznie; profesor ripostuje, że Kossecki byłby „groźny”, gdyby doradzał episkopatowi.
23) Meta-wątek: upowszechnianie wiedzy i „sterowanie informacyjne”
Kossecki deklaruje zmianę podejścia:
— dotąd nie pozwalał tłumaczyć swoich prac (bezpieczeństwo informacyjne),
— teraz pozwala na przedruki i tłumaczenia z warunkiem podania źródła (anty-plagiat).
Cel w tle: Polska ma zdobyć przewagę przez sterowanie informacyjne (bo „wróg nie zna metod”).
24) Dygresja o Kościele: fides et ratio i krytyka „musztry liturgicznej”
To jest wtręt, ale też podlega jego schematowi sterowania (cel–metoda).
Kościół powinien działać w logice fides et ratio (dwa skrzydła).
Krytyka redukcji religii do „musztry liturgicznej” (metoda bez celu).
Istota wiary: dogmatyka i etyka, liturgia ma służyć tym celom.
Dawniej teologię wykładano „jak matematykę” (założenie–twierdzenie–dowód); po II Soborze: „teologia humanistyczna” = rozmycie aksjomatyki.
Postulat: zamiast „apologetyki” (słowo obciążone stereotypem) można mówić o teologii analitycznej / teologii metacybernetycznej.
Kolonializm i neokolonializm (1/2) – doc. Józef Kossecki
Kolonializm i neokolonializm (2/2)
1) Założenie metody: myślenie pojęciami zamiast stereotypami
Rozpoznanie (poznanie) opiera się na pojęciach.
Stereotypy: „słowa pobudzające emocjonalnie, ale bez definicji”.
→ Stereotyp ≠ wiedza, bo brak definicji = brak informacji.
2) Siatka pojęciowa Mazura: układ zorganizowany, system, system cybernetyczny
** System = zbiór obiektów elementarnych + relacje pomiędzy nimi.
Obiekty mogą być:
— elementarne (w danym badaniu już ich nie rozkładamy),
— albo złożone (czyli same będące systemami).
Kossecki: Mazur dawniej częściej mówił „układ”, później „system”; znaczenie praktycznie to samo.
** System zorganizowany: zbiór obiektów (elementarnych lub złożonych) z wytworzonymi stałymi/powtarzalnymi relacjami, które go organizują.
Przykłady ilustrujące:
— „Zbiór uzbrojonych ludzi” nie jest wojskiem. Dopiero gdy istnieją stałe relacje typu: ktoś wydaje rozkazy, inni wykonują → to jest wojsko (system zorganizowany).
— „Zbiór przechodniów na ulicy” nie jest systemem zorganizowanym.
Staje się nim, gdy pojawiają się powtarzalne relacje/reakcje.
System cybernetyczny (definicja Kosseckiego – doprecyzowanie Mazura) Kossecki wprowadza rozróżnienie:
U Mazura (zwłaszcza w latach 60.) system zorganizowany ≈ system cybernetyczny. Kossecki: nie każdy system zorganizowany jest cybernetyczny.
** System cybernetyczny = system zorganizowany, w którym zachodzą procesy sterowania (= musi być cel i metoda osiągania celu, zgodnie z wcześniejszą definicją procesu sterowania).
3) Siatka pojęciowa: procesy sterowania w systemach cybernetycznych
Procesy sterowania dzielą się na:
— energetyczne
— informacyjne
Problem rozdziału (ważna uwaga):
W obiektach energomaterialnych rozdzielenie jest trudne, bo nośnikiem informacji jest energia/energomateria.
Kryterium rozróżnienia (praktyczne):
— Jeśli w danym procesie sterowania istotne jest przenoszenie energomaterii → proces energetyczny.
— Jeśli istotne jest przenoszenie informacji → proces informacyjny.
Przykład: gazeta
Produkcja i dystrybucja gazety wymaga energomaterii (papier, farba, maszyny, transport), ale sens procesu jest informacyjny, bo decydują przekazywane treści.
4) Informacja vs treść: te same nakłady, różna jakość
Kossecki podkreśla niezależność:
Przy tych samych nakładach energomaterialnych można przekazywać:
— informacje wartościowe,
— informacje bezwartościowe („śmieci informacyjne”),
— dezinformacje.
Przykład instytucjonalny: Narodowa Akademia Informacyjna ma działać „prawie bez pieniędzy”, jako eksperyment pokazujący, że: pieniądze nie są czynnikiem decydującym o jakości nauki/dydaktyki.
5) Pieniądz jako stereotyp i błąd myślenia przyczynowego
** Mechanizm „programowania na pieniądz”. Ludzie są uczeni, że:
— „pieniądz decyduje o wszystkim”,
— „gospodarka decyduje o wszystkim”.
Kossecki proponuje test: „Zdefiniuj pieniądz”.
Często brak definicji → „modlitwa do pieniądza” (kult bez rozumienia).
** Błędna definicja: „pieniądz = miernik wartości”
Nawet jeśli ktoś tak zdefiniuje, Kossecki pokazuje błąd: „mówić, że miernik wartości decyduje o wszystkim” jest jak mówienie „o temperaturze decyduje termometr”.
** Cybernetyczna definicja pieniądza.
Pieniądz to rodzaj informacji będącej kluczem do swobodnej energii socjologicznej w otoczeniu, ale decyduje energia socjologiczna, nie sam „klucz”.
6) Minimalna siatka procesu sterowania: obiekt sterujący i sterowany + kanały
Kossecki rysuje (opisowo) najprostszą strukturę:
— obiekt sterujący → dostarcza sterowanemu: informację oraz energomaterię (pobrane i przetworzone z otoczenia),
— obiekt sterowany → generuje: reakcje informacyjne (RI) i reakcje energetyczne (RE), te reakcje stają się bodźcami w sprzężeniach (w relacjach z otoczeniem).
7) Podstawowy wzór cybernetyki: bodziec, reakcja, reaktywność
** Definicje (kluczowa siatka pojęć)
Bodziec (B): oddziaływanie otoczenia na obiekt.
Reakcja (R): oddziaływanie obiektu na otoczenie.
Reaktywność (r): cecha obiektu zdefiniowana jako: r = R / B
(czyli stosunek reakcji do bodźca)
Jeśli zapisać liczbowo: R = r · B
To jest podstawowy wzór cybernetyczny i on rozwiązuje odwieczny dylemat filozoficzno-psychologiczny jakim jest „otoczenie vs natura”. Relacja ta ma charakter „iloczynu”, a więc oba czynniki są równie istotne i nierozdzielne.
— Teza 1: „człowieka kształtuje otoczenie” (zmienisz otoczenie → zmienisz człowieka).
— Teza 2: „człowiek jest kowalem losu / decyduje wrodzona dyspozycja / genealogia”.
Cybernetyka: zachowanie (reakcje) zależy od obu naraz bo jest iloczynem bodźca i reaktywności. Dyskusja „co ważniejsze” jest jałowa, bo w iloczynie oba czynniki są konieczne.
8) Ekonomia sterowania: kiedy sterowanie jest „nieekonomiczne”
Kossecki wprowadza perspektywę, że można analizować sterowanie jako:
— minimalizację energii dla maksymalizacji efektu,
— albo minimalizację informacji dla maksymalizacji efektu.
Przykład: pijany człowiek w rowie (sterowanie energetyczne, mało skuteczne informacyjnie). Leżenie w rowie nie jest przestępstwem. Bodźce informacyjne (polecenia, groźby) działają słabo.
Żeby osiągnąć cel (np. usunięcie z miejsca, doprowadzenie do izby wytrzeźwień), trzeba użyć energii fizycznej: przenieść, zanieść, zawieźć.
→ To przykład najmniej ekonomicznego sterowania: informacja nie działa, więc trzeba „dopłacić energią”.
W tle pojawia się też mechanizm „psychozy medialnej” wokół „pijanych kierowców”:
— pobudzanie emocji, skupianie uwagi, interes instytucji,
— normy „obiektywnie” nie muszą być stałe, zależą od narracji.
9) Siatka pojęciowa Mazura: „bardziej ekonomiczne sterowanie” – organy systemu
System cybernetyczny ma wyspecjalizowane „organy”:
— Receptor (czasem „sensor”): odbiera bodźce informacyjne z otoczenia i przekazuje w głąb systemu.
— Efektor: wytwarza reakcje systemu (mogą być informacyjne i/lub energetyczne).
— Zasilacz (Mazur: wcześniej „zasilacz”, później „alimentator”; Kossecki woli „zasilacz”): pobiera energomaterię z otoczenia.
— Akumulator: przetwarza i gromadzi energomaterię (E) do użycia w odpowiednim czasie
Ważna zależność: reakcja jest funkcją energii i informacji (wykładowca mówi: „reakcja jest funkcją energii i informacji”).
Przykład do idei akumulatora (dlaczego jest ważny):
— „Pijak w rowie”: policjanci musieli użyć energii natychmiast (nie da się „zmagazynować” jej wcześniej), to przykład nieekonomicznego sterowania.
— W systemach z akumulatorem energia z otoczenia może być zgromadzona i użyta później.
10) System sterowny – definicja i cecha wyróżniająca
** System sterowny = system wyposażony w:
— receptor
— zasilacz
— akumulator
— efektor
…który sam pobiera energomaterię z otoczenia, przetwarza ją, przechowuje i zużywa na reakcje.
Organizator (obiekt sterujący) zachowuje wpływ na reakcję systemu sterownego wyłącznie przez połączenia informacyjne: wysyła bodźce informacyjne do receptora i (wprost) do akumulatora.
Organizator nie musi dostarczać energomaterii systemowi sterownemu — wystarczy, że dostarcza informacje (np. polecenia).
Mini-przykład poleceń: „Przynieś, wynieś, pozamiataj.”
11) Przykład społeczny systemu sterownego: kolonia / zabór / okupacja
— Kraj zależny kolonialnie / pod zaborem / pod okupacją działa jak system sterowny ma tor energetyczny (gospodarkę), ale sterowanie celami odbywa się z zewnątrz przez impulsy informacyjne metropolii/centrum zaborczego.
Przykład:
** Polska po upadku powstania styczniowego. Kossecki opisuje „Kongresówkę” jako system sterowny:
Tor energetyczny (gospodarka) – rozwój:
— zasilacz: surowce + rolnictwo
— akumulator: przemysł przetwórczy (rozwija się szybko)
— efektor: produkcja i działania gospodarcze na potrzeby wewnętrzne i zewnętrzne (np. eksport do Rosji; rozwój Łodzi, Żyrardowa, sieci komunikacyjnej)
Tor informacyjny (de facto słaby / podporządkowany), bo aparat administracyjny rosyjski działa jako „receptor” i „przekaźnik” poleceń: co mają robić „poddani cara”.
** Indie i Kompania Wschodnioindyjska
— Aparat kolonialny długo był quasi-prywatny (kompania) → prywatna firma z armią; państwo mogło umywać ręce („nie mój cyrk, nie moje małpy”).
— Po powstaniu sipajów: większa rola państwowego aparatu kolonialnego.
** Okupacja niemiecka
Kossecki: gospodarki nie niszczono wprost, tylko przejęto nadzór i ustawiono ją pod potrzeby machiny wojennej (firmy funkcjonowały, ludzie mieli pracę, Arbeitskarte bywała ochroną w łapankach).
** Kontrast: transformacja i UE
Podczas transformacji niszczono elementy gospodarki konkurencyjne wobec „starej Unii” (zachodniej).
Wskazuje możliwość weryfikacji w rocznikach statystycznych (źródła państwowe / GUS).
12) System samosterowny – definicja i różnica względem sterownego
Nowy organ jakim jest korelator.
Korelator = organ toru informacyjnego służący do:
— przetwarzania informacji
— przechowywania informacji
Korelator jest „informacyjnym odpowiednikiem akumulatora” (akumulator jest to organ energetyczny, korelator jest to organ informacyjny).
System samosterowny = szczególny przypadek systemu sterownego, który posiada korelator w torze informacyjnym.
— tor informacyjny: receptor → korelator → efektor
— tor energetyczny: zasilacz → akumulator → efektor
— efektor realizuje reakcje jako funkcję I i E.
Warunek utrzymania wpływu przez organizatora zewnętrznego. Organizator zewnętrzny zachowa wpływ na reakcje systemu samosterownego, jeśli ma sprzężenia zwrotne z korelatorem (informacja / decyzje) oraz z akumulatorem (energomateria / gospodarka)
13) Przykład społeczny systemu samosterownego: neokolonia
** Kraj zależny neokolonialnie ma już:
— własne organy energetyczne (gospodarka),
— własne organy informacyjne (wywiad/kontrwywiad, uczelnie, instytucje, archiwa, media), czyli ma korelator, ale i tak działa w interesie organizatora zewnętrznego.
Przykłady kanałów wpływu:
— wpływ na gospodarkę/akumulator: część gospodarki nastawiona na eksport, transfery zysków,
— wpływ na korelator: banki–„spółki córki”, transfer zysków do central, decyzje podejmowane pod wpływem zewnętrznym.
** Awans: kolonia → neokolonia
Co decyduje o przejściu z systemu sterownego do samosterownego? Posiadanie korelatora. Dlatego zaborcy/kolonizatorzy blokują wytwarzanie własnego korelatora (np. zakaz szkolnictwa, historii, instytucji myślenia strategicznego).
Przykłady historyczne:
— po powstaniu styczniowym: brak polskich szkół (w zaborze rosyjskim), rusyfikacja.
— zabór pruski: szkoły niemieckie.
— zabór austriacki: polskie szkolnictwo i projekty aktów prawnych dopiero po zmianach politycznych (bitwa pod Sadową).
14) Wątek elit i korelatora: siostry Niepokalanki jako mechanizm odbudowy informacyjnej
Kossecki podaje przykład budowania zalążków korelatora i elity. Zakon sióstr Niepokalanek (Marcelina Darowska), kształcenie „panien z dobrych domów”:
— porządna historia Polski,
— elementy wiedzy kontrwywiadowczej,
— przygotowanie do konspiracji (np. przerzuty literatury; anegdota o przemycie w „smoku” do przedstawień).
To ma ilustrować, że walka o niepodległość zaczyna się informacyjnie, nie energetycznie.
15) Wojna informacyjna vs „żołnierze energetyczni”
Wzorce w postaci „Żołnierzy Wyklętych” (Kossecki woli mówić o nich jako „Niezłomnych”) przedstawia jako żołnierzy energetycznych (broń, granaty, działania fizyczne).
Wykładowca sugeruje, że w realiach przewagi wojny informacyjnej takie podejście jest strategicznie słabe. Podaje interpretacje historyczne (Berman, gra o wpływy, agentura podsuwająca narrację o „III wojnie”), jako przykład sterowania informacyjnego cudzymi decyzjami.
16) System autonomiczny – definicja końcowa siatki (najważniejsze)
** System autonomiczny = system samosterowny wyposażony w własny organ spełniający funkcje organizatora.
Ten organ nazywa się: homeostat.
System autonomiczny steruje się sam zgodnie z własnym interesem:
— energetycznym
— informacyjnym
Uwaga pojęciowa: „interes” nie jest tu tylko ekonomiczny; jest pojęciem ogólniejszym (ekonomiczny może być przypadkiem szczególnym).
** Sprzężenia homeostatu. Homeostat jest sprzężony (ma kanały wpływu) z:
— korelatorem (tor informacyjny)
— akumulatorem (tor energetyczny)
17) Niepodległość jako przejście między typami systemów
Kossecki domyka to wprost:
Przejście: system sterowny → samosterowny → autonomiczny = walka o niepodległość.
Rozróżnia:
— niepodległość zewnętrzna: brak narzucania decyzji z zewnątrz,
— niepodległość wewnętrzna: niedopuszczenie do montowania obcych kanałów wpływu działających przeciw własnemu interesowi.
Zasada wojny informacyjnej: „nie ma przyjaciół, jest tylko gradacja wrogości” (sojusznicy też nie chcą, byś rósł w siłę).
18) Informacja sterownicza i zagrożenie „nadmiaru informacji”
— Do autonomii potrzebne są instytucje i ludzie zdolni pełnić funkcje homeostatu.
— Potrzebne są informacje o określonej wartości sterowniczej (nie „byle jakie”).
— Nadmiar informacji jest równie, a nawet bardziej niebezpieczny niż brak → bo uniemożliwia podejmowanie decyzji optymalnych.
Wykładowca zapowiada pokazanie tego na danych jawnych (demografia, gospodarka, wywiad/kontrwywiad) i powrót do „roczników statystycznych” jako „aktu oskarżenia”.
Kolonializm i neokolonializm (2/2) – doc. Józef Kossecki
System sterowny, samosterowny i autonomiczny – Tabelka
Najnowsze komentarze