Wiedźmy kontra Młodość: dlaczego stare kobiety w bajkach chcą zniszczyć młode.
W klasycznych baśniach stara, zgorzkniała kobieta często nie jest po prostu „złą postacią”, jest archetypem wiedźmy: kobiety, która utraciła młodość, atrakcyjność i pozycję, a zamiast pogodzić się z rzeczywistością, próbuje zniszczyć to, co jej o tym przypomina. Najczęściej jest to młoda, piękna dziewczyna.
— Królewna Śnieżka
Zła królowa obsesyjnie pyta lustro, kto jest najpiękniejszy. Gdy przegrywa z młodą Śnieżką, próbuje ją zabić, najpierw przez zlecenie morderstwa, potem własnoręcznie, używając podstępu i trucizny.
– Zła macocha-królowa jest zazdrosna o urodę Śnieżki („Lustereczko, powiedz przecie, kto jest najpiękniejszy w świecie?”).
– Najpierw każe myśliwemu ją zabić i przynieść serce na dowód.
– Potem sama trzykrotnie próbuje ją zamordować: zatrutym gorsetem, grzebieniem i jabłkiem.
– Motywacja: czysta zazdrość o młodość i piękno. Chce być jedyną „najpiękniejszą”.
– Mechanizm: zawiść o status prokreacyjny i uwagę społeczną. Młodość = wartość, którą królowa bezpowrotnie traci.
— Kopciuszek
Macocha i jej córki nie mogą znieść urody i potencjału Kopciuszka, więc zamieniają ją w służącą i blokują dostęp do wyższej pozycji społecznej (bal, książę).
– Zła macocha (i jej brzydkie córki) znęca się nad piękną pasierbicą, upokarza ją, zmusza do niewolniczej pracy.
– Z zazdrości o urodę i dobroć Kopciuszka robi wszystko, żeby nie mogła pójść na bal i „wyjść za mąż wyżej”.
– Może nie dosłownie próbuje ją zabić, ale chce się jej „pozbyć” z życia, zniszczyć jej szanse na szczęście.
– Mechanizm: sabotowanie konkurencji, zamiast konkurować, eliminujesz rywalkę z gry.
— Wasyliisa Piękna
Macocha wysyła dziewczynę do Baby Jagi, archetypicznej wiedźmy, licząc, że ta ją zabije lub pożre.
Zła macocha i jej dwie brzydkie córki zazdrosne o urodę Wasyliisy.
Klasyczny motyw: stara zgorzkniała kobieta chce się pozbyć pięknej pasierbicy, bo ta „przyćmiewa” jej własne córki.
– Mechanizm: delegowanie agresji, starsza kobieta nie działa bezpośrednio, lecz wykorzystuje „ciemne siły”, by pozbyć się zagrożenia.
Co tu naprawdę się dzieje?
To nie są przypadkowe historie, lecz powtarzający się wzorzec, w którym młodość, uroda i płodność stanowią kluczowy zasób, starsza kobieta symbolizuje jego utratę, a młoda kobieta staje się żywym przypomnieniem tej straty. W efekcie pojawia się zawiść oraz dążenie do eliminacji konkurencji. Z perspektywy ewolucyjnej można to interpretować jako rywalizację o status, uwagę i zasoby, reakcję na spadek wartości prokreacyjnej oraz próbę odzyskania kontroli poprzez dominację lub destrukcję.
Wiedźma jako figura
W dawnych opowieściach taka kobieta była nazywana wprost wiedźmą, nie tylko dlatego, że przypisywano jej zdolności magiczne, lecz dlatego, że działała przeciw młodym, manipulowała i szkodziła oraz funkcjonowała wbrew naturalnemu porządkowi i cyklowi życia.
Sedno
Te historie nie są jedynie bajkami dla dzieci, lecz zakodowanymi narracjami pokazującymi, co dzieje się, gdy ktoś nie akceptuje utraty swojej pozycji i zamiast się adaptować, zaczyna niszczyć tych, którzy go zastępują.
We współczesnym kontekście mechanizmy te mogą przejawiać się w mediach i relacjach jako subtelne formy rywalizacji wewnątrz płciowej: deprecjonowanie, zawstydzanie, moralizowanie czy podważanie wartości innych kobiet. W przestrzeni medialnej przybiera to formę narracji promujących określone wzorce kosztem innych, często poprzez krytykę młodości, urody lub stylu życia. Na poziomie relacji interpersonalnych może to prowadzić do napięć, manipulacji lub prób ograniczania szans innych osób, szczególnie gdy są postrzegane jako konkurencja o status, uwagę lub zasoby. Na rynku społecznym, rozumianym jako przestrzeń rywalizacji o uznanie, relacje i pozycję, widoczne jest to w walce o widoczność, wpływ i narrację, gdzie zamiast adaptacji do zmieniających się warunków część jednostek może próbować utrzymać pozycję poprzez osłabianie innych.
Zobacz na: Ściana, w przyspieszonym tempie
Kobiety starzeją się gorzej niż mężczyźni
Księżniczki Disney’a a zaburzenia psychiczne
Kobiety rywalizujące wewnątrzpłciowo radzą innym kobietom, aby ścinały więcej włosów
Między poświęceniem a sabotażem: ewolucyjna logika zachowań społecznych [Altruizm i złośliwość] | Silva Verborum
Czarownica – fragment z filmu Święty Graal (1975) – Monty Python
Czysta Nauka:
1. Czarownice się pali.
2. Pali się też drewno (a nie np. kamienie).
3. Zatem czarownica = zrobiona z drewna.
4. Drewno pływa na wodzie.
5. Kaczka też pływa na wodzie.
6. Zatem: jeśli ktoś waży tyle co kaczka, bo utrzymuje się na powierzchni wody → jest z drewna → jest czarownicą.
Najnowsze komentarze